Bir Günün İçinde Biriken Şeyler
Sabah: Aynı Sokak, Farklı Ağırlıklar
Kayseri’de sabahlar hep biraz sert başlıyor. Hava ne kadar açık olursa olsun, insanın içine işleyen bir ağırlık var burada. Evden çıkarken annemin “erken dön” demesi artık bir cümle değil, alışkanlık gibi. Ben ise her sabah aynı duraktan aynı otobüse biniyorum, ama her gün biraz daha farklı bir şey taşıyorum içimde.
O gün defterimi cebime koymuştum. Yazmadan duramayacağımı biliyordum. Çünkü son zamanlarda kafamı en çok kurcalayan şeylerden biri “kapitalizm karşıtı anlayış nedir?” sorusu olmuştu. Bunu bir kavram gibi değil, bir his gibi taşıyordum. Sanki açıklaması kitaplarda değil de insanların yüzlerinde gizliydi.
Otobüste önümde oturan adam telefonda iş konuşuyordu. Sürekli “hedef”, “ciro”, “performans” diyordu. Yan koltukta bir lise öğrencisi sınav sonuçlarını kontrol ediyordu, yüzü düşmüştü. Bir kadın elindeki poşetlere bakmadan sessizce camdan dışarı bakıyordu. O an düşündüm: herkes bir şey yetiştirmeye çalışıyor ama kimse kendini yetiştiremiyor.
İçimde hafif bir hayal kırıklığı vardı. Çünkü etrafımda gördüğüm bu koşuşturmanın içinde insanın kendini kaybetmesi çok kolaydı. Ve ben, bunu artık daha net görüyordum.
Öğle: Bir Kahve, Bir Defter ve İçimde Büyüyen Soru
Şehir merkezindeki küçük bir kafeye girdim. Masalar birbirine çok yakın olduğu için insanların konuşmaları istemeden kulağıma geliyordu. Sipariş verenlerin çoğu hızlıydı. Kimse beklemek istemiyordu.
Defterimi açtım. Sayfanın üstüne yine aynı soruyu yazdım: “kapitalizm karşıtı anlayış nedir?”
Bu kez cevap aramıyordum aslında. Daha çok anlamaya çalışıyordum. Çünkü son aylarda hissettiğim şey, sadece ekonomik bir sistem eleştirisi değildi. İnsanların sürekli üretmeye, tüketmeye, yetişmeye zorlandığı bir düzenin içinde sıkışmışlık hissiydi.
Yan masada iki genç konuşuyordu. Biri “para yoksa hayat yok” dedi. Diğeri sessiz kaldı. O sessizlik bana daha çok şey söyledi. Çünkü bazen insanlar en önemli şeyleri susarak anlatıyordu.
O an içimde bir öfke yükseldi. Ama bu kör bir öfke değildi. Daha çok “böyle mi olmak zorunda?” sorusunun yarattığı bir sıkışmaydı. Deftere yazdım:
“Belki de kapitalizm karşıtı anlayış, sadece sisteme karşı olmak değil, insanın kendine dönmesine izin veren bir alan aramasıdır.”
Yazdığım cümle beni biraz rahatlattı. Ama aynı zamanda daha büyük bir boşluk açtı içimde.
İkindi: İş Çıkışı Kalabalığı ve Görünmeyen Yorgunluk
O gün bir arkadaşımı görmek için AVM tarafına geçtim. Kayseri’de AVM’ler sadece alışveriş yeri değil, aynı zamanda insanların nefes almaya çalıştığı alanlar gibi. Ama orada bile bir hız vardı. Herkes bir yerlere yetişiyordu.
Bir mağazada çalışan genç bir kız gördüm. Yüzünde sürekli aynı gülümseme vardı ama gözleri çok yorgundu. Bir müşteri sürekli fiyat soruyor, indirim istiyordu. Kız her soruya aynı sabırla cevap veriyordu. O an düşündüm: bu sabır, sistemin görünmeyen yüklerinden biri miydi?
Bir köşeye oturdum. İnsanları izledim. Herkesin elinde poşetler, telefonlar, kartlar… Sanki kimlikler değil de görevler taşıyorlardı.
İçimde bir şey kırıldı. Hayal kırıklığı çok netti. Çünkü etrafımda gördüğüm şey, insanların ihtiyaçlarından çok, ihtiyaç üretmeye dayalı bir döngüydü. Ve ben bu döngünün dışında bir yer arıyordum.
Defterime şunu yazdım:
“Kapitalizm karşıtı anlayış nedir diye soruyorum çünkü bazen insanın ihtiyacı daha az şey değil, daha az baskıdır.”
Akşam: Eve Dönüş ve Sessiz Düşünceler
Eve dönerken hava kararmıştı. Kayseri’nin akşamları sessiz olur ama bu sessizlik huzurlu değil, biraz boşluk gibidir. Otobüs camından dışarı bakarken sokak lambaları tek tek yanıyordu.
Telefonuma gelen bildirimler birbirine karışıyordu. İndirimler, fırsatlar, hatırlatmalar… Hepsi bir şey söylüyordu ama hiçbir şey bana ait hissettirmiyordu.
O an ilk kez net bir duygu hissettim: yorgunluk. Ama bu fiziksel bir yorgunluk değildi. Daha çok zihinsel bir taşma haliydi.
Kapitalizm karşıtı anlayış nedir sorusu tekrar aklıma geldi. Bu kez daha net bir şey düşündüm: belki de bu anlayış, insanın sürekli değer üretmek zorunda olmadığı bir yaşam ihtimaliydi. Belki de sadece var olmanın yeterli olduğu bir alan.
Ama bunu düşünmek bile zor geliyordu. Çünkü bulunduğum düzen, her şeyi bir şeye dönüştürüyordu: zamanı paraya, emeği performansa, insanı veriye.
Gece: Defterin Sayfaları ve İçimdeki Umut
Gece odamda ışığı kapattım ama uyumadım. Defterimi açtım. Sayfalar biraz dağınıktı. Gün içinde yazdıklarım birbirine karışmıştı.
Kendime dürüst olmaya çalıştım. Çünkü günün sonunda en zor şey buydu.
İçimde üç duygu vardı: hayal kırıklığı, öfke ve küçük bir umut.
Hayal kırıklığım, insanların sürekli bir şeylere yetişmeye çalışırken kendilerini unutmasındandı. Öfkem, bunun normal kabul edilmesindendi. Umudum ise hâlâ sorular soruyor olmamdı.
Bir sayfaya şunu yazdım:
“Kapitalizm karşıtı anlayış nedir diye sorduğumda aslında bir cevap değil, bir yaşam ihtimali arıyorum. Daha yavaş, daha insani, daha az tüketmeye zorlayan bir ihtimal.”
Bu cümleyi yazarken içimde garip bir rahatlama oldu. Sanki uzun zamandır taşıdığım bir şeyi yere bırakmışım gibi.
Günlük Hayatın İçinde Küçük Direnişler
Sevgili Ozgulyayinlari takipçileri, bugünkü yazımızda “Kapitalizm karşıtı anlayış nedir” konusuna odaklanıyoruz.
İnsanları İzlerken Değişen Bakış
Son günlerde insanlara bakışım değişti. Birinin yorgun yüzü artık sadece yorgunluk değil, bir hikâye gibi geliyor. Birinin aceleyle yürüyüşü, sadece hız değil, baskı gibi görünüyor.
Bu yüzden “kapitalizm karşıtı anlayış nedir?” sorusu benim için artık teorik bir şey değil. Sokakta, otobüste, işyerinde gördüğüm her sahnede yeniden karşıma çıkan bir gerçeklik oldu.
Küçük Alanlar, Küçük Nefesler
Bazen bu düzenin içinde küçük kaçışlar buluyorum. Defterime yazmak, bir bankta sessizce oturmak, insanları izlemek… Bunlar küçük ama bana ait anlar.
Ve belki de kapitalizm karşıtı anlayış tam olarak burada başlıyor: her şeyin hızlandığı bir yerde, insanın kendine ait bir yavaşlık yaratabilmesi.
Son: Sorunun Kendisi Bir Cevap Olabilir mi?
Geceyi kapatırken şunu düşündüm: belki de “kapitalizm karşıtı anlayış nedir?” sorusunun tek bir cevabı yok.
Belki bu soru, insanın kendine sürekli hatırlattığı bir şey. Daha yavaş yaşamak, daha az tüketmek, daha çok hissetmek… Belki de hepsi küçük küçük dirençler.
Kayseri’nin sessiz gecesinde defterimi kapattım. Ama içimdeki soru kapanmadı. Ve garip bir şekilde bu beni rahatsız etmedi.
Çünkü bazı soruların cevabı yoktur. Ama insanı hayatta tutan da bazen o soruların kendisidir.